پيروان آئين ميترائيسم (مهر پرستي) به روشنايي معتقد بودند و بر اين باور بودند كه خورشيد با تابش خود به زمين تمام پليدي ها را از بين مي برد. دانه با جان گرفتن در بستر آب و خورشيد با تابش خستگي ناپذير خود باعث رشد و زندگي گياهان مي شده است. بنابراين براي خورشيد و آب قرباني مي دادند و خون قرباني را بواسطه آب چشمه به خاك مي فرستادند. آئيني كه بعد از هزاران سال هنوز هم در نياسر پا برجاست.

    آئين ميترائيسم پس از فروپاشي سيلك به نياسر انتقال پيدا كرد و تا زمان زرتشت ادامه داشت. چشمه اسكندريه كه يكي از كهنسال ترين چشمه هاي ايران در نياسر است، داراي آبي زلال بوده و پس از گذشتن از باغ تالار و سرازير شدن از آبشارها منطقه نياسر را سيراب مي كند(عكس2)

در كنار چشمه اسكندريه غار ريس محل عبادت كاهنان ميترائيسم بوده است(عكس3)

    غار ريس احتمالاً در زمان اشكانيان ساخته شده كه تا هم اكنون سه طبقه آن شناسايي شده و داراي دالان هاي تو در تو و پر پيچ و خم است(عكس4) در اين تونل ها اتاقك هايي براي چله نشيني وجود داشته و اين غار داراي دو خروجي است كه يكي از اين خروجي ها از پشت آبشار بيرون مي آيد، چله نشينان بر اين باور بودند كه اگر بتوانند از خروجي پشت آبشار بيرون آيند، گناهان آنان آمرزيده شده است(عكس5)

    از ديگر بناهاي تاريخي نياسر، چهارتاقي،(عكس6) از شاهكارهاي معماري نياكان ماست كه در دوره ساسانيان بنا گرديده و از آن به عنوان تقويم آفتابي و وسيله تعيين اولين روز هر فصل استفاده مي شده است. ساخت و ساز تاق ها بدون قالب پيش ساخته، روش جالب تبديل پلان مربع بنا به دايره گنبد آن،(عكس7) تناسب هندسي متوازن و منحصر به فرد در طراحي آن بسي شگفت انگيز است كه از رنگ هاي آهكي رسوبي و ملات گچ براي سبكي بنا و در نتيجه مقاومت آن در برابر زلزله استفاده شده است.

    متأسفانه چهارتاقي نياسر كه هزاران سال در برابر زلزله و هجوم اقوام مختلف و حمله قبايل وحشي مغول و عرب سالم مانده، امروزه نتوانسته در برابر لرزه هاي كارخانه سنگ بري مقاومت كند و خطر تخريب اين چهارتاقي كهنسال به سبب نزديكي اين كارخانه كه در كنار تپه اي و در چند متري آن قرار دارد، هر لحظه تاريخ اين منطقه و در واقع اين سرزمين را تهديد مي كند. به اميد روزي كه هيچ يك از آثار تاريخي در تمام نقاط ايران مورد تهديد نباشد و آثار ملي و منابع تاريخي ما قرباني مصالح و منافع اشخاص نشود.                                                   

                                           www.behzadnesari.com