علاء الدين

آتشکده آذرگشسب (تخت سلیمان)

در زمان ساسانيان سه آتشكده بزرگ و برجسته وجود داشته است كه نام آتش‌هايي كه در اين آتشكده‌ها نگه داري مي‌شده، عبارت بوده است از: برزين مهر به معناي آتش عشق كه در نزديكي نيشابور بود. آتشكده ديگر، فربغ به معناي فرّ ايزدي نام داشت كه در كاريان فارس قرار داشت و آتشكده آخر، آذرگشسب بود به معناي آتش اسب نر. (اتشکده اذرگشسب)

كيخسرو به هنگام گشودن بهمن دژ با تيرگي شبانه كه ديوان با جادوي خود پديد آورده بودند، روبرو شد. آنگاه آتشي بر يال اسب وي فرود آمد و جهان بار ديگر روشن شد. او به پاس اين ياوري اهورايي آن آتش را آتش اسب نر و يا آذرگشسب ناميد. آتشكده‌اي كه هم‌اكنون به تخت سليمان معروف است.(ایوان خسرو)

مجموعه آثار باستاني تخت سليمان در حوالي40 كيلومتري شمال شرقي تكاب، در استان آذربايجان غربي قرار دارد. آثار باستاني اين مجموعه بر روي صفحه‌هاي سنگي و طبيعي كه در اثر رسوبات جوشان آب اين درياچه به وجود آمده‌اند، قرار دارد. (دریاچه ) اين منطقه از لحاظ سكونت‌گاه انساني به سه هزار سال قبل باز مي‌گردد كه در آن آثاري از دوره هخامنشي، اشكانيان، ساسانيان، دوره ايلخاني كشف گرديده است. بخش طبيعي اين مجموعه متشكل از يك كوه آهكي است كه در وسط آن چشمه‌اي جوشان به قطر صد متر قرار دارد. اين چشمه در طول هزاران سال در اثر رسوبات آهكي به و جود آمده كه لعاب حاصل از تركيبات موجود در آب چشمه بر لبه بيروني آن رسوب بسته و بالا آمده است. (سریزآب چشمه ) اين روند هزاران سال ادامه يافته و باعث شده كه آب چشمه، گلداني را در پيرامون خود بسازد. عمق اين چشمه با محاسبه افزوده شدن حدود 9 ميلي‌متر در سال، به 62 متر مي‌رسد. اين مسئله ثابت مي‌كند كه افزايش ارتفاع اين چشمه، اثري در عمق آن نداشته و رسوبات در كف آن ثابت هستند. چنانچه اشيائي قيمتي بنا به روايت‌هايي در داخل اين چشمه وجود داشته باشند، روي آن‌ها رسوباتي وجود ندارد و احتمالاً در گل و لاي مدفون نشده‌اند.

در سال 547 قبل از ميلاد، كوروش پس از اينكه بر كوروسوس، پادشاه ليديه پيروز شد، شاه شكست خورده را به ايران آورد و خزانه قيمتي او را به عنوان نظر در آب اين درياچه مقدس انداخت. (تالار ستون دار)در دوره اشكانيان نيز چندين گزارش از جنگ‌هايي ميان امپراتوري روم و پادشاهي اشكاني گزارش شده كه بر طبق يكي از اين گزارش‌ها سرداري رومي به نام آنتونيو در سال 36 ق.م اين محل را محاصره كرد. (ایوان خسرو) در جريان اين محاصره‌ها نگهبانان اين آتشكده مقدس هر گاه احساس مي‌كردند امكان تصرف قلعه وجود دارد، اشياي قيمتي را به داخل درياچه مي‌انداختند. (دهلیز حفاظتی)  در جريان جنگ‌هاي خسرو پرويز با هراكليوس اين قلعه به تصرف نيروهاي رومي درمي‌آيد و گمان مي‌رود موبدان آتشكده، پيش از تصرف قلعه نذورات و گنج‌هاي اين آتشكده را به درون اين درياچه انداخته‌ باشند. (مجموعه مذهبی) اين حركت در حمله اعراب نيز انجام گرفته است. از آنجايي كه اين درياچه از نگاه موبدان زرتشتي متعلق به ناهيد (آناهيتا)، الهه آب‌ها بوده است، بنابراين ريختن اشياي نذري به داخل آن اصولاً به منظور حفظ اين اشيا از سوي صاحبان آن تلقي مي‌شده و جايز و مباح بوده است.

آتشكده آذرگشسب به زبان پهلوي گنزك يا گنجه، به زبان روميان گزكا، به زبان اعراب شيز و در زمان ايلخانيان به صورت ستوريق تلفظ مي‌شده است. (دروازه دوره ساسانیان) در زمان انوشيروان و خسرو پرويز توجه خاصي به اين مكان مي‌شده و عمران و آباداني اين محوطه از اهميت ويژه‌اي برخودار بوده است. پس از زوال حكومت ساساني و اشاعه دين اسلام، اين محل به شدت آسيب ديده و ديگر رمق تجديد نيافت، (عمارت دوره ایلخانی)  تا اينكه در زمان حكومت آباقاخان مغول با انجام تعميرات وسيع و چشمگير و احداث بناهاي جديد اين مكان به عنوان پايتخت تابستاني و تفرجگاه مورد استفاده قرار گرفت (حصار وبرچ دوره ساسانی) . در دوران خلفاي عباسي نيز گزارش‌هايي دال بر استفاده از اين محل در دست است. از آنجايي كه عمارت‌هاي دوره ايلخانيان بر روي آثار ساساني بنا شده است، (بنای دوره ایلخانی)  گمان مي‌رود كه در زير اين عمارت‌ها و به عمق 12 متر از سطح اين درياچه، آثار بسياري از دوره ساسانيان و اشكانيان مدفون شده و در دل خاك محفوظ باشد، همانند هزاران شيء قيمتي در درون اين درياچه كه به دليل فشار بسيار آب و املاح سنگين هيچ غواصي نتوانسته است بيشتر از سي متر در عمق آن غور كند. البته با تكنولوژي پيشرفته ربات شايد در سال‌هاي آينده شاهد كشف اين اشياء باشيم كه صد البته اميدواريم اين كشفيات به دست كساني صورت گيرد كه در حفظ و نگه‌داري آن به عنوان ثروت ملي و تاريخي اين سرزمين كوشا باشند. (عکس آخر)!!!

 

+ نوشته شده در  87/10/06ساعت 14:8  توسط بهزاد نثاري  |