در انتهاي آن (بالاي تپه اي با ارتفاع حدود 50متر تا سطح دشت) بنايي به مساحت تقريباٌ 6000 متر مربع ساخته شده كه به تمامي دشت مشرف است و از آن به عنوان برج و بارو و دژي مستحكم نام مي برند كه در زمان كورش كبير ساخته و به تل تخت معروف بوده است.

 در پايين اين تپه، بناي ديگري به نام كعبه زردشت وجود دارد كه برخي معتقدند اين بنا به صورت برجي مكعب شكل بوده كه با پلكاني كه به اتاقي در بالاي آن(2.5* 2.5 متر) منتهي مي شود و آتش مقدس را در آنجا نگهباني مي كرده اند. عده ديگري بر اين باورند كه كتاب مقدس اوستا در اين محل نگهداري مي شده و عده اي ديگر نيز آن را به عنوان خزانه داري اسناد مهم دولتي مي شناسند.

    سپس با پيمودن فاصله اي نه چندان، كاخ اختصاصي كورش (در 1300 متري شمال غربي آرامگاه با حدود 3000 متر مربع وسعت) ديده مي شود.

به فاصله کمی از کاخ اختصاصی، کاخ بار عام قرار دارد که به مردم امکان دیدار شاه از نزديك و بيان درخواست هايشان را مي داده است. در آخر هم، آرامگاه با شكوه كورش كه آميزشي از سبك هاي مختلف از جمله يوناني، بين النهريني، مصري و تجربه هاي بومي ايراني است و نيز نوعي زيگورات به عنوان پايه آرامگاه، نشان دهنده هنر خاص دوره هخامنشي است.

    بناي آرامگاه از سنگ هاي آهكي و بدون ملاط بوده و به وسيله بست هاي فلزي دم چلچله اي به هم متصل شده اند. ضخامت ديوارهاي آن 1.5 متر، داراي 3.17 متر طول، 2.11 متر عرض و 2.11 متر ارتفاع است. اين آرامگاه طي هزارسال به نام هايي چون مقبره سليمان، گور مادر سليمان و گور سليمان ناميده شده. نخستين متني كه در آن آرامگاه با نام مقبره سليمان ناميده شده، در كتاب مورخي به نام ابن بلخي است كه مورخان امثال او، در آن دوران بناهاي زردشتي و باستاني زيادي را به نام سليمان نام نهادند تا بدين گونه، با پنهان كردن حقيقت و معنويت اسلامي بخشيدن به آن ها، خطر حملات مسلمانان و تخريبشان را كاهش دهند.

-------------------

منابع:

1. عكس ها و پژوهش شخصي در سفري به پاسارگاد، بهزاد نثاري

2. نگين پاس، نادره نفيسي